Jovan Skerlić: kritičar koji je oblikovao tokove srpske književnosti

Jovan_Skerlić_2
Jovan_Skerlić_2

Jovan Skerlić (1877–1914) je jedan od najpoznatijih srpskih kritičara. Njegova reputacija u današnje vreme nije ostala u najboljem svetlu, otuda što je velike srpske književnike poput Vladislava Petkovića Disa, Sime Pandurovića i Isidore Sekulić znao vrlo  negativno oceniti. No, njegove kritike ostaju među najznačajnijima u našoj književnosti. Uticaj Jovana Skerlića po razvoj i oblikovanje srpske književnosti nemerljiv je.

Jovan Skerlić rodio se, živeo i preminuo u Beogradu, koje je već u to vreme bilo stecište intelektualne elite, pa i najbitnijih kniževnih krugova. Otac Jovana Skerlića, Miloš, bio je vlasnik firme i prodavnice šešira. Miloš Skerlić je sa ženom Persidom, pored Jovana, imao i dve kćerke, od kojih je jedna od njih dve, Jelena, bila udata za čuvenog Vladimira Ćorovića.

Jovana Skerlića od početka njegovog školovanja interesovali su jezici i književnost. Otuda će posle završene osnovne škole i gimnazije upisati Veliku školu, gde je diplomirao na francuskom jeziku sa književnošću i teorijom književnosti, da bi potom ove oblasti usavršavao i u Lozani. Jovan Skerlić će tamo i doktorirati.

U poslovnom svetu, Jovan Skerlić će vrlo brzo napredovati. Tako će već po doktoriranju postati profesorom prvo francuskog jezika i književnosti, a potom i srpske književnosti, koju će predavati sve do kraja života.

Iako je, kako vidimo, Jovan Skerlić bio vrsni profesor i intelektualac,  njegova najpoznatija i najznačajnija delatnost bila je kritika. Ono što je oblikovalo njegovo kritičko mišljenje u književnosti bilo je sa jedne strane političko opredeljenje, koje je bilo produkt Skerlićeve racionalne prirode, ali i dotadašnje učenje još jednog slavnog kritičara, Bogdana Popovića, sa druge strane, čiji je Skerlić bio učenik.

Jovan Skerlić je bio vrlo aktivan na polju politike. Bio je poštovalac socijalnih ideja Svetozara Markovića. Otuda je još kao đak pristupio socijalističkoj partiji i pisao političke članke u socijalističkoj štampi. Istovremeno, on je bio je vatreni zagovornik ideje jugoslovenskog jedinstva. Takvo se političko opredeljenje moglo prepoznati na više nivoa, pa tako ne samo kroz političke stavove već i u pristupu jeziku i književnosti. Na primer, malo se zna da je Jovan Skerlić sproveo anketu 1913. godine o pitanju glasa ѣ. Da bi se jedinstvo među narodima uspostavilo, Skerlićeva ideja je bila da svi pišu „ѣ”, a da ga čitaju onako kako su naučili.

Njegova uverenja vrlo su snažno uticala na kritike. Jovan Skerlić i njegov obimni opus, počevši od njegovih članaka sakupljenih u delu „Pisci i knjige”, preko „Istorije nove srpske književnosti”, „Srpske književnosti u XVIII veku”, „Omladine i njene književnosti” itd., oblikovali su tadašnji stil pisanja, odredili najznačajnije pisce, uzore, definisali standarde beogradskog stila. Iako učenik Bogdana Popovića, Skerlić nije bio njegova kopija.

Bogdan Popović je, kako je opštepoznato, polagao mnogo na esteticizmu u književnosti, dok se Skerlić više okrenuo i formalnim odikama, ali i etičkim, socijalnim i duhovnim idejama i vrednostima koje delo treba da ima. Njegov socijalistički duh tražio je pozitivizam, tražio je da delo bude ne samo dulce nego i utile, da bude korisno, da oblikuje duh mladih, koji treba da dalje razvijaju našu zemlju.

Otuda ne čudi što se o piscima koji su odstupali od ovih zahteva vrlo loše izrazio. Disov „dekadentizam” ili „glavobolja” Isidore Sekulić bili su previše za Skerlićevo razumevanje onoga što književnost treba da bude. Skerlićevo pero bilo je trezveno i racionalno. On nije voleo dela koje suviše zalaze u refleksiju da bi tamo našla besmisao i sumnju. Stoga, Jovan Skerlić je znao da čak i onima kojima je priznavao književnu vrednost, zameri pesimizam  – tako je bilo sa Milanom Rakićem, na primer.

Bez obzira što je Jovan Skerlić u kritikama znao biti vrlo oštar, direktan, čak bezobziran ponekad, njegovo mesto u istoriji srpske književne kritike je nezamenljivo. On je bio jedan od utemeljivača moderne srpske kritike, te je u tom smislu delo Jovana Skerlića izuzetno važno za dalje proučavanje i razmatranje.

Dela Jovana Skerlića uskoro će se pojaviti u Portalibrisu, u ediciji Otrgnuto od zaborava. U njoj možete naći mnoge zanimljive knjige, kao što su Domaća pisma i Basne Dositeja Obradovića, Srpske narodne pripovijetke, Srbija po Vuku i Život i običaji naroda srpskog Vuka Stefanovića Karadžića, Pričanja Vuka Dojčevića Stjepana Mitrova Ljubiše, Pripovetke i basne Milana Vukasovića itd.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *