Mjeća (1911) predstavlja prvu pesničku zbirku Stanislava Vinavera i jedan od najzanimljivijih stvaralačkih početaka u srpskoj modernoj poeziji XX veka. Iako nastaje u doba kada je simbolizam i dalje snažno prisutan u našoj književnosti, ova knjiga nagoveštava raskid sa njegovim kanonom i pokazuje težnju mladog pesnika ka eksperimentu, poigravanju sa dominantnom poetikom, pomeranju granica ka neizrecivom i preispitivanju same prirode poetskog govora.
Simbolizam
Na prvi pogled, u Mjeći dominiraju osobine simbolističke poetike: mistične slike, unutrašnja raspoloženja, sugestivni pejzaži i naglašena muzikalnost stiha. Vinaver gradi atmosferu u kojoj predmeti i pojave dobijaju aluzivna, visoko asocijativna značenja, a pesma se razvija na prostoru nagoveštaja i senki, i nije više jasna i logički organizovana celina. Međutim, upravo u tome što izmiče jasnoći i čvrstoj smisaonoj strukturi, zbirka otkriva svoju novinu: pesnik svesno napušta tradicionalne zahteve poezije – jasnost, doslednu metaforičnost i racionalnu povezanost motiva – i prepušta se slobodnom toku asocijacija.
Poput tonova u muzičkoj kompoziciji
Vinaver svoju poeziju gradi na asocijativnim nizovima i neobičnim, često iznenađujućim slikama koje se nižu bez očigledne logičke veze. Umesto da nam da „smisao” pesme u uobičajenom značenju, on nam daje melodiku reči, njihovu zvučnost i ritmičku dinamiku. Reči se u Mjeći često ponašaju kao tonovi u muzičkoj kompoziciji: važnije je kako zvuče nego šta označavaju. Takav postupak približava poeziju muzici i uvodi elemente koji će kasnije postati ključni u ekspresionističkoj i avangardnoj lirici.
Posebno je upadljiva Vinaverova sklonost ka igri reči i zvučnim eksperimentima. Aliteracije, asonance, ritmička ponavljanja i namerno narušavanje sintakse služe da se pažnja čitaoca pomeri sa „poruke” pesme na sam čin izgovora, na zvučni tok i intonaciju, u kojima sada treba da pronađemo emociju. U pojedinim pesmama čini se da značenje izmiče upravo zato što je pesnik više zainteresovan za zvučni efekat nego za opisivanje konkretnog iskustva. Takav postupak u odnosu na tradicionalnu liriku, koja je počivala na jasnom emocionalnom izrazu i prepoznatljivoj tematici, ima funkciju da podstakne reakciju kod čitaoca, da izazove uzbuđenje, da ga natera na emocionalni odgovor.
Ironični i parodični ton
Uz to, Mjeću karakteriše i snažan ironični i parodični otklon prema predratnoj lirici. Vinaver se podsmeva patetici, uzvišenim tonovima i „ozbiljnosti” poezije koja je dominirala u prethodnoj generaciji. Za njega je to samo poza, izveštačenost, nameštenost, smišljena da deluje važno, kao istina, a u stvari je bez suštine i krajnje neautentična. Ironija se ne ispoljava uvek otvoreno, već često kroz preteranost slike, namernu hiperbolu ili neočekivan spoj uzvišenog i banalnog. Na taj način pesnik razgrađuje konvencije i dovodi u pitanje samo shvatanje pesnika kao uzvišenog bića.
Ekspresionizam
U Mjeći su već jasno vidljive osobine koje će obeležiti čitav Vinaverov opus: eksperimentalnost, muzikalnost, sklonost ka polemici sa tradicijom i snažna individualnost izraza. Zbirka nije ujednačena, ali upravo u toj neujednačenosti leži njena vrednost – to je i dalje proces traženja, isprobavanja, što zapravo i predstavlja, za ekspresioniste, suštinu umetničkog ili pesničkog stvaranja.
Mjeća ima književnoistorijski značaj kao prva Vinaverova pesnička zbirka, ali i više – kao prva zbirka u kojoj se „jasno” nagoveštava modernistička i ekspresionistička staza koju će uskoro uzeti srpska poezija.
Među našim izdanjima možete pronaći više modernističkih pesnika kao što su: Risto Ratković, Branko Ve Poljanski, Sibe Miličić, Rastko Petrović, Rade Drainac, Dušan Vasiljev, Momčilo Nastasijević i mnogi drugi.
Sva dela Stanislava Vinavera možete videti OVDE, a knjigu Mjeća OVDE.