Ko je bio Jovan Subotić?

Jovan Subotić (Dobrinci u Sremu 1817–1886, Zemun)

Na razmeđi klasicizma i romantizma u srpskoj književnosti, u vreme kada Srbiji nedostaje više radnika na polju kulture i nauke, svojim radom doprineće jedan od najplodnijih književnika romantičarske tradicije u srpskoj književnosti – Jovan Subotić.
Jovan Subotić, srpski književnik, pravnik, istoričar i političar, bio je jedna od najuticajnijih ličnosti u Srbiji druge polovine 19. veka. Nakon završene gimanzije u Sremskim Karlovcima i studija na Filozofskom fakultetu u Segedinu, Subotić je krenuo put Pešte, gde će kasnije steći veliki ugled u naučnoj zajednici. Subotić je tamo doktorirao na filozofiji, a potom i na pravima. Radio je kao advokat, a ubrzo je započeo i svoj književni rad – uređivao je i pisao za „Letopis Matice srpske”, koji je tada izlazio u Pešti.

U Pešti je imao veliki ugled, što potvrđuje to što je 1847. godine na Pravnom fakultetu zastupao profesora rimskog prava tokom zimskog semestra. Naredne godine, Subotić se intenzivnije uključuje u politički život Srba, te je bio inicijator i predvodnik velikog mitinga na kom su se u peticiji iznosile želje i zahtevi srpskog naroda u Ugarskoj pred ugarskim predstavnicima vlasti.
Otada, Subotićevo ime postaje deo istorije srpskog naroda u Ugarskoj i nijedan važniji sabor nije protekao bez Subotića, koga su cenili kao taktičnog, oštroumnog i obrazovanog čoveka. Učestvovao je i na skupštini u Sremskim Karlovcima 1848. godine kada je ustanovljena Karlovačka patrijaršija i imenovan srpski patrijarh.
Potom, od 1853. godine, Subotić radi u Novom Sadu kao advokat, gde je bio cenjen branilac.

Subotić je bio blizak jugoslovenskim gledištima i nastojao da što više poveže srpske i hrvatske kulturne centre kao što su Novi Sad, Beograd, Zagreb, Osijek, Vukovar, gde je takođe radio kao advokat tokom izvesnog perioda. Za vreme boravka u Zagrebu, bio je upravnik zagrebačkog Narodnog zemaljskog kazališta, gde je sarađivao sa pozorišnim reformatorom, piscem i glumcem Josipom Frojdenrahom. O toj zanimljivoj i uspešnoj saradnji pisao je u svojoj autobiografiji „Život dr Jovana Subotića”.
Nakon povratka u Novi Sad, postoje predsednik Matice srpske, načelnik Društva za Srpsko narodno pozorište i urednik, u to vreme značajnog, narodnog lista „Narod”. Po političkim stavovima, bio je blizak Svetozaru Miletiću, s kojim je i sarađivao. U većini rešenja podržavao je reformu Vuka Stefanovića Karadžića, te je Subotić bio i jedan od uticajnih ličnosti koji su doprineli „izmirenju” Vukove reforme i Matice srpske.

Kako je Subotić razumeo svoju ulogu u obnovi srpske kulture i nauke, kao i ulogu u političkom životu Srbije, najbolje ilustruje izjava u kojoj odbija ponudu iz 1867. godine da stupi u rusku državnu službu: „Silni ruski narod može se obići i bez mojih malenih sila, ali ne i narod kome ja pripadam i domovina u kojoj sam, jer ovde nema dovoljno stvaralačkih snaga, pa smo svi dužni da radimo i pomažemo, koliko možemo.”
U duhu tih reči, pored političkog zalaganja, i Subotićevo književno stvaralaštvo je raznovrsno i obimno – pisao je lirske pesme, drame, književne kritike, antologije, udžbenike, putopisne i istorijske tekstove, bio urednik, novinar i cenzor srpskih i rumunskih knjiga.

Neka od najpoznatijih dela Jovana Subotića su:

„Lira Jovana Subotića” (pesme, 1837), zatim „Potopljena Pešta” (1838) – čiji su prihodi od prodaje dati postradalim srpskim crkvama na Čepeljskoj adi; „Bosilje” (lirske pesme i balade, 1843), „Nauka o srpskom stihotvoreniju” (1843), „Kralj Dečanski” (1846. i drugo izdanje iz 1860), u to vreme izuzetno popularan ep; „Pesme lirske” (1857), „Pesme epske” (1859), „Herceg Vladislav” (1862), „Nemanja” (drama, 1863), „Miloš Obilić” (tragedija, 1869), „Pripovetke” (1873), „Kaluđer” (roman, 1881). Među istorijskim radovima izdvaja se rasprava o poreklu Janoša Hunjadija (Sibinjanin Janka u srpskoj narodnoj tradiciji). Napisao je i autobiografiju „Život dr Jovana Subotića”, koja je važan izvor za srpsku istoriju druge polovine 19. veka. Osim toga, od Matice srpske 1864. godine dobija nagradu za „Srpsku gramatiku”.

O Subotiću je Jovan Skerlić izneo oštru kritiku u Istoriji nove srpske književnosti, što može biti jedan od razloga što se u književnoj istoriji delo Jovana Subotića nije dovoljno cenilo. Takođe, njegova pesnička slava je opala posle pojave pesama Branka Radičevića, a drame su potisnute posle dela Jovana Sterije Popovića i Laze Kostića. Jovan Deretić, srpski istoričar književnosti, ubraja Subotića u „prvi, podražavalački, predbrankovski stadijum srpske romantike, kada su srpski pesnici predano oponašali narodne pesme.”
Ipak, neosporan je doprinos Jovana Subotića u srpskoj kulturi i nauci. Subotić je odlikovan ruskim ordenom Sv. Ane II stepena za svoj dugogodišnji rad na književnom i kulturnom polju, a Matica srpska je organizovala proslavu povodom 50 godina rada Jovana Subotića, koja je ispraćena telegrafskim čestitkama celog srpskog naroda.

Portalibris vam predstavlja novo izdanje „Epskih pesama” Jovana Subotića!

„Epske pesme” Jovana Subotića ispevane su u duhu narodne poezije srpske književnosti. U novijoj umetničkoj poeziji 19. veka epika je slabije zastupljena, odakle proističe značaj poduhvata Jovana Subotića da obnovi srpsku usmenu tradiciju. Subotić je „Epske pesme” ispevao u dva maha: od svoje 24. do 28. godine i od 40. do 42. godine, ali one čine celinu oblikom i sadržajem.
Teme, stil, metrika, motivi, junaci odgovaraju srpskim epskim pesmama iz starije srpske narodne tradicije, te se tako koristi deseterac, a pominju se: Marko Kraljević, Jug Bogdan i Jugovići, Banović Strahinja, Ljutica Bogdan, bolani Dojčin…
Pesme odlikuje dramatičnost zbivanja, opisuju se junački megdani, nepokolebljivost Srba i odolevanje sabljama cara Sulejmana.

Tako Subotić u pesmi Manastirlija peva o borbi ponositih srpskih junaka s Turcima na Irigu:

„Da ne damo šanca iriškoga,
Dok junačke na jednom je glave.
Ta mreti se i onako mora,
Bilo danas, bilo prekosutra:
A bolje je slavno poginuti,
Neg s crnim se obrazom roditi!
Pogino je slavni knez Lazare,
Pogino je Miloš Obiliću,
Pogino je Kraljeviću Marko,
Pogino je Banović Strahinja:
Svi su ovi, braćo, poginuli,
Al’ im ime nije poginulo,
Već se slavi od veka do veka,
I hoće se uvek spominjati,
Dok je jednog Srbina na svetu!

Omir slavi svoga Ahilesa,
Rim uznosi svoga Horacija,
Nemci dižu Sigfrida junaka,
Španjolci se Sidom ponose,
Talijanci Orlanda pevaju,
A Francuzi svog Bajarda hvale;
Mi pevamo Kraljevića Marka,
I Miloša i Relju junaka…”

U pesme su utkani i lirski elegični tonovi – Subotić je spevao romantičnu ljubav i ženidbu kralja Vladislava, sina Dragutina u pesmi Dabrac, kao i zabranjenu ljubav Turkinje i mladog kraljevića Dečanskog u pesmi Akmečetska zvezda, koja najuspelije iznosi motiv nesrećne ljubavi.
Akmečetska zvezda, ep koji se sastoji od tri pesme, ispevan je u elegičnom tonu, a osim ljubavi problematizuje i teme ropstva, kao i položaja žene u islamskoj zajednici:

„Zar rob ima sreće i svoga ognjišta?
(…) Rob nema zakona, nema zemlje, neba,
Nema srca, nema duše ni poštenja;
Rob zna služit verno kao verno pseto,
Zna skakat u vatru za ćef gospodara.

(…) Kao nebo tajnu, ko noć oči svoje,
Kao prvu ljubov devojčica mlada,
I ubica svoje smrtonosno delo,
I tvrdica zlato glađu nakupljeno,
Tako čuva brižno istok svoju ženu,
Da mu bude čista kao bistra rosa,
Kao jasna zora, kao vedro veče,
Kao mlad pupoljak jošt i nerazvijen.”

Naročito eruptivni momenti jesu krici junaka pred sudbonosnim odlukama:

„Što nepravim ljudi udaraju putem,
Kad ne znajuć puta na raskršće dođu?
Zašto volja ljudska svagda zlo izbere,
Kad birati stane nepoznate stvari?
I ti s’ pošo stranom kod pravoga puta,
Zlo s’ izabro, dobro davalo ti s’ samo.

(…) I srce u nedri čoveka more je,
Okean bezmerni, pučina bezdana,
Sad mirna i glatka i sjajna i bistra,
Sad burna i divlja, za krvlju dahćuća.”

Jovan Subotić je ponovo oživeo junake poput Marka Kraljevića, sultana Sulejmana, braće Jugovića i drugih, a u okviru naše edicije Otrgnuto od zaborava Portalibris je reizdao i druge autore istorijskih knjiga i spisa, kao što su Stojan Novaković, Vuk Stefanović Karadžić, Prota Mateja Nenadović, Vladimira Ćorovića…

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *