Jakov Ignjatović: pisac prvog srpskog realističkog romana

Jakov_Ignjatović_2
Jakov_Ignjatović_2

Jakov Ignjatović (1822–1889) je srpski prozaista, čuveni pisac srpske realističke proze, autor prvog srpskog realističkog romana, publicista i političar. Ignjatović je preteča srpskog realizma. Zanimljivo je da je Ignjatović ovaj pravac u srpskoj književnosti najavio realističkim romanima, iako je dominantna vrsta tada bila pripovetka.

Jakov ignjatović rodio se u Ugarskoj, u Sentandreji. Pripadao je vrlo uglednoj građanskoj porodici. U svom rodnom mestu započeo je obrazovanje, završivši srpsku, „latinsku školu”. No, gimnaziju nastavlja u Vacu, a potom i Ostrogonu, Budimu i Pešti. Ignjatović će početi sa studijama prava u Pešti, ali ih posle dve godine prekida, zbog sukoba s profesorima. Uskoro će se pridružiti husarima. Dok je bio među husarima, odlučuje da svoje studije završi  u Kečkemetu.

Po izbijanju Mađarske revolucije, 1848,  Jakova Ignjatovića nalazimo na strani Mađara protiv Beča, čime se razlikovao od opšte srpske struje. Kako su Mađari u revoluciji poraženi, Ignjatović beži u Beograd, gde počinje da radi kao pomoćnik urednika „Srbskih novina”. Pre nego što će se posvetiti politici, od 1854. do 1856. uređivaće čuveni srpski časopis „Србскiй лѣтописъ”.

U političkom smislu, ostaje dosledan svojim ubeđenjima, te se, u borbi protiv Beča, pridružuje Svetozaru Miletiću. Sve vreme održavao je dobre odnose sa Mađarima, zbog čega je neretko imao problema i ulazio u nesporazume sa Srbima. To je, nažalost, umelo i da naruši percepciju njegovih književnih dela.

U kasnijim godinama nastavlja ranije započetu advokatsku karijeru. Jakov Ignjatović će kao advokat raditi u Dalju, gde živi od od 1863. do 1879. godine. Godine 1888. postaje dopisni član Srpske kraljevske akademije. Umire u Novom Sadu, u svojoj 67. godini.

Ignjatović je kao srpski književnik imao zanimljiv put sazrevanja. Na njega su u literarnom smilsu prvobitno uticala dela srpskih pisaca Sime Milutinovića Sarajlije i tada vrlo popularnog Milovana Vidakovića. Ignjatović živi i piše u vreme kada je srpski romantizam još uvek bio dominantni književni pravac. U tom stilu i on počinje pisati svoja prva dela, no poprilično bezuspešno. Ignjatović nije bio pisac koji je umeo da tada dominatni sentimentalno-romantičarski naboj prenese i u svoja dela, a da to ne deluje izveštačeno i katkad i patetično. Otuda njegove prve pripovetke „Đurađ Branković”, „Manzor”, „Džemila” i „Krv za rod”, kao i prvi, nedovršeni romani „Kraljevska snaha” i „Deli Bekić” ostaju u delu Ignjatovićevog opusa sa kojim se nije proslavio.

Svoj pravi književni izraz nalazi tek kad se, poput Jovana Sterije Popovića u svojim dramama, okrene svakodnevnom životu i realnim temama. Njegova  prva prozna dela imala su istorijsku temu, koju Ignjatović, iako romantičarski raspoložen, suviše faktografski iznosi. Realističnost i naturalost u kasnijim romanima, „Večitom mladoženji”, „Milanu Narandžiću”, „Vasi Rešpektu”, međutim, dolaze do izražaja kao najbolji deo Ignjatovićevog pripovedanja.

Okosnica svih ovih romana Ignjatovićevo je rodno mesto, Sentadreja. Iako pisac to ne potvrđuje, u delima se neminovno prepoznaju autobigrafski elementi. U ovim romanima data je stvarna slika toga vremena, zasnovana na Ignjatovićevim sećanjima i znanju. Dotičući važne socijalne teme, poput propadanja građanske porodice, odnosa oca i sina, te važnih porodičnih figura koje sa novim vremenom zamiru, a koje na različite načine obrađuje u „Večitom mladoženji”, odnosno „Vasi Respeštu”, Ignjatović pokazuje sav zamah svoj književnog talenta. Iako je ovaj srpski književnik bio predmet mnogih kritika, neretko i zbog svoje političke delatnosti, vrednost njegovih romana neosporna je.

Uprkos nesavršenostima koje se daju prepoznati u nedovoljno izgrađenoj kompoziciji dela, katkada rasplinjavanjima, jezičkim nedostacima, Ignjatović ipak ostaje vrlo važan srpski realistički prozaista – bogata, slojevita karakterizacija likova, njihovi upečatljivi portreti, brižljivo izgrađeni do te mere da čitalac u potpunosti pred sobom može zamisliti Šamiku ili Vasu, zatim upečatljiva, verna slika građanstva Sentandreje 19. veka, potvrđuju da Ignjatovićevi romani zaista zavređuju da se nazivaju prvim pravim realističkim romanima.

Ignjatovićevi junaci su nesvakidašnje ličnosti, naročite, drugačije od svoje okoline, pa ih zato ostali likovi ne razumeju. Ignjatović je ovaj prototip junaka „osobenjaka” preuzima iz svetske literature, ali ga nije ostavio takvim. Obojio ga je, dao mu je život, unevši usput u romane sliku sredine kojoj je sam pripadao. To je ono što likove čini živima, primerima realističkih junaka koji, ipak, izlaze iz granica utvrđenih šablona takvih likova u drugim romanima ovakvog tipa.

U našoj ediciji Otrgnuto od zaborava uz Jakova Ignjatovića možete naći i dela drugih realističkih pisaca poput Laze Lazarevića, Radoja Domanovića, Milovana Glišića, Ilije Vukićevića, Svetolika Rankovića.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *