Da li znate ko je Milorad Popović Šapčanin?

Milorad Popović Šapčanin (1841–1895)bio je srpski pesnik, pripovedač i dramski pisac. Rođen je 7. jula 1841. godine u Šapcu. Njegov otac, Sava, učitelj, pedagoški pisac i sudija, kao pristalica Obrenovića, morao je odatle pobeći prvo u Zemun, 1842, a kasnije u Irig. U novembru 1843. godine, njegova žena, Jelisaveta Popović, proterana je iz Šapca, pa odlazi sa decom u Irig, gde je Milorad Šapčanin završio osnovnu školu. Školovanje je nastavio u gimnaziji u Novom Sadu 1856. godine, a peti razred gimnazije upisuje 1860, u Sremskim Karlovcima. Posle očeve smrti 1861. godine, usled teške materijalne situacije, prekida školovanje, vraća se u Šabac i stupa u službu kao praktikant šabačkog vladike Gavrila. 1862. godine polaže vanredno šesti razred gimnazije u Sremskim Karlovcima, ali je to ujedno i kraj njegovog školovanja. Godine 1865. radi kao učitelj pisanja i crtanja, a jedno kratko vreme predaje i zemljopis, sve vreme službovajući i kao lični sekretar vladike Gavrila.
Novembra 1866. godine prelazi u Beograd, gde je ukazom kneza Mihaila postavljen za pisara u Ministarstvu prosvete i crkvenih dela. U svojoj uspešnoj činovničkoj karijeri posebno se zalagao za unapređenje nastave osnovnih škola u Srbiji, te gotovo čitavu 1870. godinu provodi u Austriji, Nemačkoj i Švajcarskoj, proučavajući tamošnje sisteme obrazovanja, pedagogiju i metodiku nastave. Njegova posvećenost vidi se i u brojnoj metodičkoj literaturi koju je pisao i prevodio sa nemačkog jezika. Od 1878. godine bavi se organizacijom škola na oslobođenim teritorijama, a kao revizor obilazi škole po čitavoj Srbiji. 1877. godine sedam meseci radi kao privremeni upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu, da bi 1880. bio postavljen za stalnog upravnika ovog pozorišta, na čijem će čelu ostati sve do 1893. godine. Njegov veliki doprinos razvoju pozorišne umetnosti u Srbiji vidi se ne samo u obogaćivanju pozorišnog repertoara, brojnim novim srpskim i stranim komadima već i u zalaganju za bolji položaj pozorišnih umetnika, te ličnom zalaganju za nabavku pozorišne rekvizite, scenografije i kostima.
Umire u Beogradu 4. februara 1895. godine.

Milorad Šapčanin bio je jedan od najproliferantnijih srpskih pisaca. Napisao je više od 300 pesama, dva epska speva, preko 30 pripovedaka, dva romana, deset drama i jedan putopis. Njegova lirska i epska poezija nose izrazite karakteristike srpskog romantizima, dok se realističke tendencije ogledaju u proznim delima. Odrastajući u porodici u kojoj su i otac i rano preminuli stariji brat Pavle bili pesnici, Šapčanin je rano počeo da piše poeziju, pa svoje prve stihove piše u gimnazijskoj klupi. Svoje prve pesme objavio je 1860. godine u listu Slavjanka, a sarađivao je i sa najuglednijim književnim časopisima: Vila, Danica, Javor i Stražilovo. Oko sebe okupio je kružook istaknutih ličnosti ondašnjeg beogradskog kulturnog života, pa su u njegovom salonu česti gosti bili Milan Savić, Stevan Todorović, Matija Ban, Milan Đ. Milićević, Stojan Novaković, Ilarion Ruvarac i mnogi drugi. Bio je oženjen sestrom Laze Lazarevića, čiji je rad podržavao i podsticao.
Najbolji njegovi stihovi su oni u kojima sa iskrenim oduševljenjem opisuje selo i prirodu, zbog čega se afirmisao kao pesnik seoske idile. Uz Jovana Grčića Milenka, jedan od najboljih srpskih predstavnika ovog žanra.
Napisao je i dva epska speva – Nevesta Ljutice Bogdana i Monah, koje su savremenici visoko vrednovali.
Kao dramski pisac poseban doprinos srpskoj drami dao je u okviru komedije i istorijske drame. Njegove istorijske drame oslanjaju se kako na srpsku istoriju, tako i na narodnu, usmenu tradiciju, a odlikuju ih melodramski zapleti i rodoljubivi ton. Među značajnima ističu se Miloš u Latinima, Bogumili i Dušan Silni, a posebno je bila popularna Zadužbina, izvedena u Narodnom pozorištu više od trideset puta.
Njegov prozni opus obuhvata veći broj pripovedaka i dva romana – Hasan-aga i Sanjalo, roman koji savremena književna kritika ocenjuje kao njegovo najuspešnije i najznačajnije delo.
Ne sme se smetnuti s uma ni njegov izuzetno bogat prevodilački rad. Prevodio je najznačajnije evropske i američke pisce: od Šekspira, preko Getea i Šilera, Puškina i Ljermontova, Igoa, Hajnea i Šelija, do Stodarda i Edgara Alana Poa.

U proznom opusu Milorada P. Šapčanina vide se realističke tendencije srpske pripovetke druge polovine XIX veka, koje se ogledaju, kako u slikanju društvene stvarnosti, tako i u predstavljanju tipičnih likova srpskih gradskih sredina. Ovaj izbor sačinjavaju najreprezentativnije pripovetke sa tematikom iz palanačkog i gradskog života (Ljudi staroga kova, Sat, Stari, pisaći sto, Surgun, Dvadeset šesti), kao i manastirskog života (Otac Zarije, Otac Varnava, Seni).
Lišene tendencioznosti, ove pripovetke same po sebi nemaju unutrašnjeg konflikta, i u njima se sukob ne pojavljuje kao osnovni motivacioni postupak, pa predstavljaju crtice, skice i slike onovremenog svakodnevnog života. Izrazito realistički naboj ovim pripovetkama donosi veliki broj raznovrsnih svedoka događaja, pa će se u ulozi uvedenog pripovedača naći lovac (Opasan drug), žena (Katanska buna), trgovac (Sat), šaljivdžija (Krčmar) – čak i jedan pisaći sto (Stari, pisaći sto). U ovim pripovetkama ne manjka ni fantastičnih elemenata, od susreta sa đavolom, predskazanja u snovima i drugih folklornih motiva.
Uvođenjem novih tehnika pripovedanja, poput skaza i iluzije usmenog pripovedača, kompozicionim inovacijama i pomeranjem tematskog kruga sa nacionalnoistorijskog na savremenost, Šapčanin, iako ne doseže umetničke vrednosti Glišića, Lazarevića i Nušića, utire put srpskoj realističkoj pripoveci.

Podsećamo da su u okviru edicije Otrgnuto od zaborava reizdata i dela zaboravljenih pisaca kao što su: Milica Janković (Plava gospođa, Ljudi iz skamije), Jaša Prodanović (Naši i strani), Dušan Radić (Selo), Slobodan J.Jovanović (Spomenica), Dragutin Ilić (Hadži diša, Posle Milijon godina) i td. Svi naslovi dostupni su na sajtu Portalibrisa i moguća je online kupovina knjiga.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *