Da li znate ko je Janko Veselinović

Veselinović Jankok
Veselinović Jankok

Janko Veselinović (1862–1905)

Janko Veselinović je srpski pripovedač i dramski pisac, zajedno sa Milovanom Glišićem i Lazom Lazarevićem, jedan od najznačajnijih predstavnika srpskog seoskog realizma.

Rođen je 13. maja 1862. godine u mačvanskom selu Crnobarski Salaš u svešteničkoj porodici. Otac, Miloš Veselinović, oženio se Jelisavetom Popović, ćerkom sveštenika. Janko je imao dva brata i tri sestre i bio najstarije dete porodice Veselinović. Osnovnu školu pohađa i završava u obližnjem selu Glogovac, da bi svoje školovanje nastavio u gimnaziji u Šapcu, gde završava četiri razreda. Godine 1878, na očevo insistiranje, upisuje bogosloviju u Beogradu, ali ubrzo, već iste godine, prelazi na Učiteljsku školu, koju, takođe, napušta. Nedostatak formalnog obrazovanja ne smeta mu da se već 1880. godine zaposli kao seoski učitelj u selu Svileuvi kod Glogovca i da, sa prekidima, sve do 1993. godine, radi u mačvanskim školama u Glogovcu, Šabačkom Kamičku, Koceljevu, Ježevcu i Šapcu. 1881. godine se oženio Jovankom Jovanović, ali porodica ne uspeva da ukroti njegov boemski duh. Godine 1885, tokom srpsko-bugarskog rata, pridružuje se srpskoj vojsci kao četni intendant. Posle rata ostao je bez posla i sledeće godine pokušava da nastavi obrazovanje, pa odlazi u Beč, gde upisuje telegrafski kurs. Loše zdravstveno stanje primorava ga da se vrati u Srbiju, pa u Beogradu nastavlja isti kurs, međutim, ni ovo ne privodi kraju. Godine 1888. završava u zatvoru zbog radikalskih ideja i sukoba sa vlastima. Sledeće godine biva izabran za predsednika koceljevske opštine, ali je ubrzo smenjen zbog manjka koji se javio u državnoj kasi, zbog čega mu je ponovo pretio zatvor, ali je oslobođen krivične odgovornosti.

Godine 1893. prelazi u Beograd, gde dobija mesto pomoćnika urednika Srpskih novina i od tada uređuje mnoge časopise (Zvezda, Pobratim, Dnevni list). Od 1895. godine radi kao korektor Državne štamparije, a od 1900. godine i kao dramaturg Narodnog pozorišta.

Oboljeva od tuberkuloze i teško narušenog zdravlja, 1904. godine, vraća se u selo Glogovac. Janko Veselinović umire 14. juna 1905. godine u roditeljskom domu. Njegovoj sahrani prisustvovao je veliki broj srpskih književnika i novinara, među kojima i Simo Matavulj, Milan Grol, Radoje Domanović, Svetozar Ćorović i Aleksa Šantić.

Književni rad Janka Veselinovića

Janko Veselinović, predstavnik srpskog realizma, u svome obimnom književnom opusu, uglavnom opisuje mačvansko selo, patrijarhalni, zadružni život starog seljaštva, iz kog je i sam potekao. Njegovi opisi seoskog života, iako verno i realistički predstavljeni, prožeti su idealizacijama, lirizmom, melanholijom i velikom ljubavlju koju je Janko Veselinović osećao prema narodu sa kojim je odrastao. To je, uostalom, jedna od osnovnih odlika seoskog realizma, u kom se realistički postupak podređuje visokom moralnom vrednovanju jednostavnog života i patrijarhalne kulture, zbog čega se Veselinović smatra najizrazitijim predstavnikom srpskog idiličnog realizma.

U svet književnosti Janko Veselinović ulazi kao podražavalac usmenog stvaralaštva, priča, bajki i legendi koje je u detinjstvu slušao. Prvu pripovetku koju je ponudio za objavljivanje (Vika na kurjaka, a lisica meso jede), beogradski socijalistički časopis Misao nije prihvatio, uz vrlo oštru kritiku, koja je na Veselinovića snažno uticala i na neko vreme ga obeshrabrila. Njegova prva objavljena pripovetka (Na prelu) pojavila se u malom listu Šabački glasnik 1886. godine. Iste godine pojavilo se i prvo kolo njegovih pripovedaka Slike iz seoskog života. Od celokupnog Veselinovićevog književnog opusa, ovu zbirku kritika najviše vrednuje. Jovan Deretić, na primer, smatra ove rane pripovetke veoma svežim i autentičnim, nalazeći u njima izrazit ton i stil narodnog pripovedanja.

U nizu zbirki pripovedaka (Poljsko cveće, Od srca srcu, Rajske duše, Zeleni vajati, Male priče), tematsko-motivski sličnih Slikama iz seoskog života, Veselinović slika sela bogate Mačve, raznolik život, radosti i tuge seljaka, bolesti i prirodne nepogode. U svim ovim pripovetkama selo i patrijarhalna sredina predstavljaju se idealizovano, bez društvene kritike i bez sukoba koji bi proizlazili iz socijalnih pitanja. Junaci se slikaju u visokom moralnom svetlu, ako se sukobljavaju, sukobljavaju se iz nesporazuma i nesrećnih okolnosti, a zlo i tragediju mogu doneti samo prirodne sile (kolera u romanu Seljanka, oluja i grad u jednoj od najboljih Veselinovićevih pripovedaka – Grad). Roman Seljanka napisan je u istom tonu, raspoloženju i istim stilskim postupkom kao i ove pripovetke.

Njegov kasniji književni rad obeležen je, usled stečenog životnog iskustva, otrežnjenjem u pogledu na seljački život, pa se javljaju nove teme, sukob između starog načina života i novih društvenih okolnosti. Težište pripovedanja pomera se na sukob između ličnih i kolektivnih ciljeva: u agresivnoj ambicioznosti novog tipa ljudi vidi se uzrok propadanja ranijeg zadružnog, idealizovanog života. Ovakve su, na primer, pripovetke Braća, Otac i sinovi, Mali Stojan, kao i nedovršeni roman Seljak.

Janko Veselinović napisao je šest romana, od kojih su samo dva završena: Seljanka i Hajduk Stanko. Hajduk Stanko smatra se njegovim najboljim romanom, i u njemu se kroz istorijsku pripovest o Prvom srpskom ustanku daje romantizovana priča o oklevetanom junaku i njegovoj strašnoj osveti. Četiri nedovršena romana su: Borci, Junak naših dana, Seljak i Mašići.

Pored svog književnog rada, Janko Veselinović bio je i zaljubljenik u pozorište, pozorišni poslenik i amaterski glumac. Najveći doprinos razvoju srpskog teatra dao je kao dramaturg Narodnog pozorišta, a napisao je i dva komada: Đida i Poteru. Popularni komad Đido napisao je u saradnji sa Dragomirom Brzakom. Ovaj komad sa pevanjem imao je više od trideset izvođenja u različitim pozorištima u Srbiji. Potera je nastala u saradnji sa Čiča Ilijom Stanojevićem.

 

 

 

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *